B?R?NC? birini olu?turan “???k” ile mümkündür. Bu durumda

B?R?NC? BÖLÜM

RENK KAVRAMI

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

1.1.RENK

Renk
hitap etti?i her ya? gurubu ile evrensel olarak insanlar?n en çok de?indi?i,
üzerinde ara?t?rma yapt???, fiziksel ve ruhsal etkileri üzerine
de?erlendirmelerde bulundu?u bir ö?e olarak kar??m?za ç?kmaktad?r. Rengin
insanlar üzerinde duygusal olarak derin bir etkiye sahip olmas?; hem bu
duygular?n hissedilmesinde hem de çok yönlü bir anlat?m arac? olarak
yans?t?lmas?nda duygular?m?z? d??a vurabilece?imiz kapsaml? bir alan
sunmaktad?r.

Sanat
alan?nda renklerin olu?turdu?u etkiyi gözlemlerken renklerle bezenmi? sanat
eserleri kar??s?nda duygular?m?z? akla uygun hale getirip yorumlayamay?z;
aksine gördü?ümüz renklere göre do?rudan duygusal bir tepki ile istemsiz bir
duygu yo?unlu?unda yorumlar?z. (Ocvirk,
Stinson, Wigg, Bone, & Cayton, 2015, s. 128)

Rengi
görme ve buna kar?? verece?imiz tepki hayat?m?z?n temel ta?lar?ndan birini
olu?turan “???k” ile mümkündür. Bu durumda ?????n, rengin kayna??n?
olu?turdu?unu söyleyebiliriz. Do?al veya suni ???k kaynaklar?ndan nesnelere
ula?an ???k ???nlar? nesneler üzerine çarp?p bir k?sm?n?n emilmesi ve bir
k?sm?n?n farkl? dalga boylar?nda yans?mas?n?n sonucu olarak göz yap?m?zda
olu?turdu?u duyum, rengin olu?umunu aç?klamaktad?r.

I????n
etkisi ile görüp çevremizdeki ya?ad???m?z ortam? ve dolay?s? ile duygusal
olarak tepki verdi?imiz, dünyam?z? ?ekillendirip anlamland?rd???m?z renk; hem
bireysel olarak (rengin duygu dünyam?za verdi?i derin etki ile ifade aç?s?ndan
sunulabilecek en önemli unsurlardan biri) hem de toplumsal olarak küresel
dünyan?n geçmi?inde ve bu gününde nesnenin alg?s?na olanak vermi?tir. Renk
büyücülükten-tedaviye, zanaattan-mimariye, sanattan-çevre düzenlemesine kadar
her alanda kendine yer edinen ve be?eni gören bir unsur olmu?tur.

Tarih
boyunca renkler üzerine çe?itli ara?t?rmalar yap?lm??t?r ve bu konu üzerine
bilim adamlar?, fizikçiler, sanatç?lar ortaya koyduklar? görü?lerle rengi ve
olu?um sürecini aç?klamaya çal??m??lard?r. Rengin alg?lanmas? ya da
duyumsanmas? birinin eksikli?i ile alg?layamayaca??m?z; ???k
kayna??-nesne-yans?ma durumu-göz yap?s?-beyin do?rultusunda oldu?u için bu
kavramlar çerçevesinde renk üzerine de?erlendirme yap?l?p bu ba?l?klar üzerine
tan?mlanm??lard?r.

Erken
dönemlerde daha çok rengin ne oldu?u üzerinden ara?t?rmalarda bulunan Pythagoras,
Platon, Aristoteles ve Plinus’un rengin durumu üzerine yapt?klar?
ara?t?rmalarla ortaya ç?kan sonuçlarda rengin do?as? üzerine tart???lm?? temel
renkleri do?an?n kendi içinde bar?nd?rd???n? ve toprak, hava, su, ate? gibi
as?l ö?elerin biçimleri oldu?unu ileri sürmü?lerdir.(Eczac?ba??, 2008, s. 1308)

Antik
Yunan çal??malar?nda renk üzerine ara?t?rmalarda bulunulmu? rengin ???k ile
ili?kisi çözülmeye çal???lm??t?r. Rengin olu? biçimini çözmek için teoriler
geli?tirilmi?tir. Göz ve görülen nesne aras?ndaki ili?kiden bahsederek bu ikisi
aras?ndaki durumu çözmeye çal??m??lard?r. 8. ve 9. Yüzy?llarda Müslüman dü?ünürler
ve bilginleri bu çal??malar?n çevirisini yaparak incelemelerde bulunmu? ve ???k
ile renk konusunda yeni geli?melerin önünü açm??lard?r.(Türkiye Diyanet Vakf?, 2007, s. 571)

Rengi
görme durumu fiziksel ve optik aç?dan de?erlendirilmesi her ne kadar
tarihlendirilme süreci Antik ça?lara dayansa da rengin kimyas? ile ilgili
çal??malar Rönesans dan sonra h?zlanmaya ba?lam??t?r. Bu dönemde Leonardo Da
Vinci’de Aristoteles ve di?er eskiça? görü?çülerinin rengi do?aya
temellendirildi?i fikirlerini savunarak sar?n?n topra?a, ye?ilin suya, mavinin
havaya, k?rm?z?n?n ate?e ve siyah?n karanl??a ait oldu?unu yazm??t?r.(Eczac?ba??, 2008, s. 1308)

 

1.2. RENK TEOR?LER?

17.
yüzy?ldan önce renklerin sistematik olarak incelenmesi oldukça s?n?rl? iken 17.
Yüzy?lda özellikle Isaac Newton’un çal??malar?n?n ard?ndan bu konu üzerine
yap?lan çal??malar çe?itlilik göstermeye ba?lam??t?r.

1666’da
?ngiliz fizikçi Isaac Newton(1642-1727) karanl?k bir odaya ???n halinde odaya
girmesini sa?lad??? güne? ????? ???nlar?n? üçgen prizmadan geçmesini sa?layarak
beyaz bir zemine aktarm?? ve “Solar Spectrum”( Güne? Tayf?) ad?n? verdi?i
gökku?a?? renklerine ula?m??t?r (Resim:1). Newton k?rm?z?, turuncu, sar?,
ye?il, mavi, indigo (çivit) ve mor olan bu tayf?n yedi temel renkten olu?tu?unu
yapt??? bu karanl?k oda deneyi ile tan?mlam??t?r. Temellendirdi?i bu yedi rengi
bilim ve sanat ile de ba?da?t?rm??t?r. Newton’un bu deney ve gözlemlerinin
sonucunda ortaya sürdü?ü görü?leri sonraki yap?lan çal??malarda farkl?l?k
göstermi?se de yapt??? çal??malarla bu alanda öncü olarak de?erlendirilmi?tir.(Eczac?ba??,
2008, s. 1308)

 

Resim 1:Solar Spectrum

Newton’un
yapt??? bu çal??malar ard?ndan belirginlik göstermeye ba?layan yeni çal??malar
1731’de C. Le Blon’un( 1667-1741) k?rm?z?, sar? ve mavi renklerinin di?er tüm renkleri
ortaya ç?karabilecek temel renkler oldu?unu ileri sürmesi ile devam etmi?tir.
C. Le Blon’un bu teorisini üç temel renk olarak k?rm?z?, sar? ve mavi rengi
merkeze yerle?tirdi?i ve birle?imleri ile devam ettirdi?i renk çemberi ile
?ngiliz gravürcü Mosser Harris(1731-1785) 1776’da bas?m? yap?lan “Renklerin
Do?al Sistemi” adl? kitab? ile geni?letmi?tir. (Per, 2012, s. 19)

Yazarl???,
?airli?i ve di?er birçok alandaki ba?ar?s? ile birlikte bilim dünyas?nda da
sayg?nl??? bulunan Alman Johann Wolfgang Von Goethe(1749-1832) renkler üzerine
yazd??? “Renk Ö?retisi” kitab?nda temel renk olarak mavi ve sar?y? ele
alm??t?r. Rengi “…kendini di?er tüm do?a olgular?nda oldu?u gibi ay?rarak ve
kar??tl?k kurarak, kar??la?t?rarak ve birle?tirerek art?rarak ve nötrle?tirerek
ifade eden ve genel geçerli do?a formülleri aras?nda en iyi görülebilen ve
kavranabilen göz organ?n? anlamla?t?ran ve böylece göz duygusuna hitap eden en
temel do?a unsuru.”  (Goethe, 2013,
s. 29)
olarak tan?mlad??? renkleri ???k-gölge, karanl?k ve ayd?nl?k üzerine
temellendirmi?tir.

Goethe
rengin göz taraf?ndan alg?lanmas?nda nesnenin ald??? ???kla birlikte; konumu,
durumu, ?ekli, saydaml???, yar? saydaml??? ve mat olmas? durumunun etki
etti?ini yani genel olarak göze ula?an görüntünün her a?amas?na etki etti?ini
belirtmi?tir. (Goethe, 2013,
s. 71)

Renklerin
beyaza göre koyu, siyaha göre aç?k oldu?unu vurgulayan Goethe; Newton’un
renklerin kar??t?r?lmas? ile ortaya beyaz?n ç?kt???n? vurgulad??? teorisine ”
renklerin kar??t?r?ld???nda özelliklerini korudu?unu ve bir çark?n üzerine
yerle?tirilip döndürüldü?ünde ise ortaya ç?kan tüm olas? renkleri
görebildi?imizi bunun yan? s?ra renklerin aç?kl?k ve koyuluklar?na göre ortaya
gri ç?kaca??n? aç?klam??t?r. Aç?k gri ile beyaza koyu gri ile siyaha
yakla?t???n? bildirmi? ve Newton’un teorisini yads?m??t?r.” (Goethe, 2013, s. 168-169)

1900’lerde
Alman fizikçi ve kimyager olan Wilhelm Ostwarld içerisinde siyah ve beyaz? da
yerle?tirdi?i her ad?m?nda matematiksel bir ili?ki ile geni?lemeye odakl?,
ritmik bir düzen geli?tirmi?tir. ?çerisinde k?rm?z?, sar?, deniz ye?ili, mavi
ve bunlar?n kar???m?yla olu?turulan ara renklerle geli?en yirmi dört renk tonu
ile olu?turdu?u bir sistem kurmu?tur. (Ocvirk,
Stinson, Wigg, Bone, & Cayton, 2015, s. 216)

Albert
Munsell’de Ostward gibi renkleri s?n?fland?rmak için k?s?mlara ay?rm??t?r. Ton,
de?er, kroma(boya kuvveti) olarak ayr??t?rd??? ve pratik hale getirdi?i bir
sistem olu?turmu?tur. Ayr?ca olu?turdu?u renk çemberi ile renkleri harf ve
rakamlarla formüle etmi?tir. Bu ?ekilde renkler aras?ndaki fark? görmeyi
netle?tirmi?tir. Munsell k?rm?z?, sar?, ye?il, mavi ve mor ile olu?turdu?u
çemberde yirmi bölüm olu?turmu?tur. Ara renklerin aras?n? da on bölüme ay?rarak
bir alt k?s?m renklerini s?n?fland?rm??t?r (Resim:2). (Ça?larca, 1993, s. 18)

Resim 2: Munsell Renk Sistemi

1.3. RENG?N TEMEL ?LKELER?

Renkler
geleneksel e?itimde ve sanatta; ana renk olarak kabul etti?i sar?,
k?rm?z?,  ve maviyi kullanm??t?r.
Teknolojinin ve kullan?m alanlar?n?n geli?mesi ile temel olarak kabul edilen
renklerde çe?itlilik olu?mu?tur. TV ve benzeri elektronik ayg?tlarda kullan?lan
ana renkler bask? ve foto?raflarda kullan?lan temel renklere göre farkl?l?k
göstermektedir. Geleneksel olarak kullan?lan ana renklerin d???nda ortaya ç?kan
bu üçlü ana renk guruplar? sanat ve e?itimde de yer edinmi?tir.

Boyasal
ana renkler (sar?, k?rm?z?, mavi) d???nda tayf renklerinden olan k?rm?z?,
ye?il, mavi ???k renkleri di?er hiçbir ???k renginin birle?iminden ortaya
ç?kmamaktad?r. Toplamsal renk olarak adland?r?lan bu ana ???k renklerinin
birle?iminde beyaz ???k elde edilir. Toplamsal renklerin iki?erli kar???m?yla
morumsu k?rm?z?(magenta), sar? ve cam göbe?i(cyan) ara renkleri
olu?maktad?r(Resim:3). Daha çok tv ve bilgisayar gibi dijital ortamlarda
kullan?lmas? yan? s?ra James Turrel gibi sanatç?larda toplamsal renkler üzerine
çal??malarda bulunmaktad?rlar. (Ocvirk,
Stinson, Wigg, Bone, & Cayton, 2015, s. 185-186)    

Resim 3: Toplamsal Renkler

 

Nesneye
ula?an ???ktaki renk dalgalar?n?n bir k?sm?n?n emilip di?er dalga boyunun
yüzeyden yans?mas? sonucu nesnenin renk niteli?i (pigmentasyonu) ortaya
ç?kmaktad?r.  Nesne üzerindeki
pigmentasyon dan bize ula?an bu renkler ç?kar?msal renkler olarak adland?r?l?r.
Renklerin kar??t?r?lmas? sonucu yans?yan rengin dalga boyu de?i?ime
u?ramaktad?r. Bu da nesnedeki renk ?????n?n azalmas?na ve toplamsal renklerden
farkl? olarak daha koyu renk tonlar?n?n olu?mas?na neden olmaktad?r. (Ocvirk,
Stinson, Wigg, Bone, & Cayton, 2015) Toplamsal renklerin
birle?iminden olu?an morumsu k?rm?z?(magenta), sar?, camgöbe?i(cyan) ara
renkleri ç?kar?msal temel renkleri olu?turmaktad?r. Bu temel renklerin ikili
kar??t?r?lmas? sonucu k?rm?z?, morumsu mavi ve ye?il ara renk olarak olu?ur. Üç
temel rengin birle?iminde ise siyah ortaya ç?kmaktad?r(Resim:4)

Resim 4: ç?kar?msal renkler

Toplamsal
ve ç?kar?msal renklerde gördü?ümüz gibi hangi temel renkler dikkate al?n?rsa
al?ns?n nesnenin renklerinin belirlenmesinde ?u üç temel faktör göze
çarpmaktad?r.

a)      Renk
özü : Nesnenin as?l rengidir. Örne?in mavi ne kadar farkl? tonlar da olsa da
nesne renginin özü olarak yine maviyi tan?r?z.

b)      De?er
(tonal renk): Renkteki aç?kl?k yada koyulu?u yani rengin ????? yans?tma
miktar?n?n görülmesi ile ifade edilir.

c)      Yo?unluk
: Bir rengin gri de?erinin yan?nda daha parlak durumda olmas?; ortaya ç?kan
?????n fazlal??? ile daha canl? görünmesi durumudur. Ayr?ca kullan?lan renk bir
nötr rengin yan?na konuldu?unda ayn? durumu göstererek yo?unluk derecesi
(rengin yans?mas?) ile farkl?l?k göstermektedir. (Ocvirk, Stinson,
Wigg, Bone, & Cayton, 2015, s. 190-193)

Bu üç faktörü ?u üç tepki etkiler:

a)     
I????n rengi:
Cisme yönelen do?al yada yapay ???k renginin ortaya ç?kard??? etkidir.

b)     
I????n
yo?unlu?u: I????n art?p azalmas? ile oraya ç?kan ???k yo?unlu?unun nesne üzerindeki
etkisidir.

c)     
Aradaki
atmosfer: Uzaktaki nesnelerin  atmosferin
etkisi ile rengin göz taraf?ndan alg?lan?? durumudur. (Parramon, 2005, s. 26-29)

?K?NC? BÖLÜM

Y?RM?NC? YÜZYILA KADAR YÜZEYDE RENK

2.1. RÖNESANS’A KADAR YÜZEYDE RENK

Tüm
zamanlarda, kar??la?t??? durumlara kar?? kendini ifade etme ihtiyac? duyan
insan, duygular?n? yans?tmaya çal???rken “herhangi bir nesnenin belirli yöndeki
düzlemsel ve iki boyutlu uzant?s? (Eczac?ba??,
2008, s. 1649)”
olarak tan?mlanan yüzeyi bir araç olarak kullanm??t?r. Ele ald??? yüzeyin
çe?itlili?i bireyin bulundu?u dönemle ili?kili olarak zaman içerisinde çevresel
faktörler ve teknolojinin etkisi ile farkl?l?klar göstermi?tir. Kullan?lan yüzey
bazen do?al ortam?ndaki haliyle kullanarak bazen de renk, çizgi, ???k gibi
ö?eleri kullanarak yüzey üzerinde derinlik olu?turulmu?tur.

Tarih
öncesi dönemlerde, resim yapmak için muhtemel olarak kullan?lan tüm yüzeyler
zamana yenik dü?erek gözden kaybolurken, çizimler için kullan?lan ma?ara
derinliklerindeki yüzeyler; d?? etkenlere kar?? do?al bir koruma alan?
olu?turarak bu güne kadar ula?mas?n? sa?lam??t?r. Ma?aralardaki bu resimler bir
ritüel yada ba?ka her ne tür amaçla olu?turulmu? olursa olsun bize yüzey, renk
ve çizginin birbirleriyle etkile?imini, figür yada simgelerden olu?an
resimlerle birlikte ilk örneklerini vermi?lerdir.

Ma?ara
duvarlar?nda olu?turulan çizimlerde renk; çok çe?itli yada geni? yüzeylerde
kullan?lmam??t?r. Yayg?n olarak kullan?lan a?? boyas? ve siyah kömür ise genel
olarak derinlik etkisi yada biçime gölge vermek amac? güdülmeden
kullan?lm??t?r(Resim:5).

Resim 5: Lascaux Ma?aras? Duvar
Resimleri, Fransa

 

 “Yap?lan çizimlerde kaya yüzeyinin
bozukluklar? bazen düzeltilmi? fakat genellikle görsel aç?dan bu bozukluklardan
faydalan?ld??? için göz ard? edilmi?tir. (Honour &
Fleming, 2016, s. 29)”

Bulundu?u
kapal? konum itibari ile uzun süre d?? etkilerden uzak kalarak kendini
geli?tiren M?s?r sanat?nda en büyük etken dini inanç olmu?tur. “Olu?turulan
eserler tarih öncesi ma?ara resimlerinde kullan?lan s?n?rs?z yüzey ve derinli?i
olmayan yass? biçimlerle benzer do?rultudad?r. Yinede bulunduklar? yer ve ele
al?nan konu bak?m?ndan farkl?l?klar göstermektedir (Honour & Fleming, 2016, s.
54).”

Günlük
ya?amdan izler ta??mas?n?n yan?nda genel olarak inanç çerçevesinde olu?an  resimler ve kabartmalarda biçim; derinlik
kayg?s? güdülmeden en iyi görünen yönü ile gösterilmi? ve anlat?lan olay? en
iyi ?ekilde vermek amaçlanm??t?r. Figürler toplumda bulunduklar? statünün
önemine göre büyük veya küçük boyutlarda verilmi?tir(Resim:6).

Resim 6: M?s?r Resmi, Heykel Atölyesi

“M?s?r
dönemi resimlerine bak?ld???nda rengin, ya süsleme ya da figürü yüzeyden
ay?rmak için kullan?lan bir araç oldu?u gözlemlenmektedir. Biçime göre herhangi
degradasyonun rastlanmad??? bu resimler de renk tenin rengi, k?yafetlerin rengi
ve biçimlerin rengine göre seçilip ve sadece biçimlere uygulanan bir resimsel
eleman durumundayd?. Zeminin renklendirildi?ine nadiren rastlan?r. Bu tarz bir
renklendirme figürleri zeminden kopararak daha çarp?c? hale getirir (Tatar, 2011).”

Kendinden
önceki do?uda yer alan Girit, Mezopotamya ve M?s?r uygarl?klar?n birbiri
üzerindeki etkileri ve sanatsal deneyimleri ile ortaya ç?kan Yunan sanat?
özellikle seramik resimleri ile ön plana ç?km??t?r. Yunan halk?n?n sanat,
kültür ve dü?ünceleri üzerinde din ile ba?lant?l? olarak büyük bir etkiye sahip
olan destanlar; yüzey olarak kullan?lan seramik vazolara i?lenmi?tir(Resim:7).

Resim 7: Antik Yunan Vazosu

 

Siyah
ve k?rm?z? figürlü vazolar olarak ayr?lan çal??malarda sanatç?lar M?s?r’da
görülen ” figürün en iyi aç?dan i?lenmesi” durumunu sürdürmü?lerdir; fakat
onlar gibi ayn? biçime sabit kalmam?? figür üzerine ara?t?rma yaparak biçimi
geli?tirmi?lerdir. Genel olarak aç?k bir zemin üzerine ; ön plana ç?kar?larak
i?lenen siyah figürlü vazolarda ve daha sonra siyah bir zemin üzerine k?rm?z?
renkle i?lenen k?rm?z? figürlü vazolarda figürler üzerinde çizgilerle
hacimsellik verilmi?tir (Eczac?ba??,
2008, s. 1643-1647).

Çevresini
saran ve kurulup yok olan kültürlerin ardalar?nda b?rakt?klar? sanat
anlay??lar? bir bütün olarak yeni kurulan otoritenin yap?s?n? da etkilemi?tir.                     “Yunanl?lar?n ve di?er
kurulan Mezopotamya ve M?s?r uygarl?klar?n?n etkisi ile ba?layan Bizans sanat?;
Roma imparatorlu?unun devlet te?kilat?n?n sonucu olarak ortaya ç?kan sanatsal
anlay??, Helenistik kültürün etkisi ve H?ristiyanl?k dini dönemin sanat?n?n
biçimlenmesinde öne ç?kan unsurlar olmu?tur (Üstünipek
& Üstünipek, 2012, s. 159).

 “Bizans sanat? Roma’dan ve Do?udan
kaynaklanm??; Roman sanat? ise Do?unun, Bizans’?n , Barbarlar?n ve Antik ça??n
bir melez ürünü olarak ortay ç?km??t?r (Bazin, 2015,
s. 179).”

Avrupa’n?n
12.yy Fransa’s?nda ilk örnekleri mimari yap? üzerine ortaya ç?kan Gotik sanat?,
dini bir sanat anlay??? olmas?n?n yan? s?ra sivil ve dünyevi aç?yla da
yakla?m?? temel dini çerçeveden ta?arak sanat?n toplumsal bir yönünü de
vurgulam??t?r. (Beksaç, 2000,
s. 15)

Mimari
yap?larda, yap?n?n dengesi duvarlar?n direnci ile sa?lan?rken Gotik mimari’de art?k
aras? bo? sütunlar üzerindeki kemer payandalar?na dayan?yordu; bu da yap?
içinin ayd?nl???n? art?rm?? oldu. “Daha önceki dönemlerde fresk gibi duvar
resimleri için gerekli yerin kalmamas?na neden oldu. Bunun yerine sütunlar
aras?n? boydan boya kaplayan vitray sanat? geli?ti (Turani, 2011, s. 250).”

Mimari
yap?daki sütunlar?n yükseli?i dini figürlerin yan? s?ra halk?nda yer almaya
ba?lad??? heykellerde Gotik yap?ya göre uzam??lard?r. Bunun yan? s?ra “atlar panolar?”
yayg?nla?m?? “kitap bezemecili?i” geli?mi?tir.

“On
üçüncü yüzy?lda duvar resimlerinde… kapsaml? f?rça darbeleriyle ve bolca
renklendirilerek d?? hatlar? çizilmi? olan cesurca modellenmi? figürler
manzaran?n yada mimari arka planlar?n ön cephelerine yerle?tirilmi? ve burada
biçim sa?laml??? ve mekan?n bo?lu?u konusunda yeni bir duygu hissedilmektedir  (Honour & Fleming, 2016, s. 298).”

Gotik
resminde bulunan yüzeysellik, süslülük ve kat?l?klar?na ra?men Giotto ile
birlikte manzaran?n kullan?lmaya ba?lan?lmas? ve üzerine devam eden
geli?melerle do?aya dönük olma yönünü sürdürmesi; Rönesans’?n olu?mas?nda
önemli katk?da bulunmu?tur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

x

Hi!
I'm Shane!

Would you like to get a custom essay? How about receiving a customized one?

Check it out